Tết Thường tân, hay còn được biết đến với tên gọi Tết Cơm mới tháng Mười hoặc tết của các thầy thuốc, là một trong những nét đẹp văn hóa tâm linh của người Việt, diễn ra vào ngày mùng 10 tháng 10 âm lịch hằng năm. Đây không chỉ là dịp để người dân tạ ơn trời đất, tổ tiên mà còn là thời điểm mang nhiều ý nghĩa sâu sắc trong đời sống tín ngưỡng và văn hóa của nhiều cộng đồng.
Ngày lễ này đã ăn sâu vào tiềm thức của người Việt qua nhiều thế hệ, thể hiện lòng biết ơn đối với sự ban tặng của thiên nhiên và những giá trị truyền thống tốt đẹp.
Tết Thường Tân Là Ngày Gì?
Tết Thường tân được tổ chức vào ngày 10/10 âm lịch, một ngày mang ý nghĩa đặc biệt theo quan niệm cổ xưa. Theo sách Dược lễ, đây là thời khắc hội tụ khí âm – dương của đất trời, kết hợp hài hòa của bốn mùa xuân, hạ, thu, đông. Sự giao thoa này được cho là rất lý tưởng cho sự sinh trưởng của các cây thuốc quý, giúp chúng đạt được dược tính tốt nhất.
Chính vì lẽ đó, Tết Thường tân mang một ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với những người làm nghề y, các thầy thuốc. Họ xem đây là dịp để tri ân những tinh hoa của thiên nhiên đã ban tặng, giúp họ chữa bệnh cứu người.
Ngoài ra, còn có truyền thuyết kể rằng Tết Thường tân là ngày của ông Đồng, bà Cốt – những người được cho là có khả năng kết nối với thế giới tâm linh. Họ có thể mời ma quỷ, thần linh hoặc linh hồn người đã khuất nhập vào thân thể mình để trò chuyện với người sống. Vì vậy, ngày 10/10 âm lịch cũng là một ngày lễ lớn trong tín ngưỡng dân gian của họ, thường được tổ chức với những buổi tiệc linh đình.
Tuy nhiên, theo thời gian, Tết Thường tân đã được người dân nhiều địa phương đón mừng theo một cách rộng mở hơn, trở thành một phần của việc gìn giữ và lưu truyền những truyền thống văn hóa cổ xưa của dân tộc.
Các món ăn truyền thống như bánh bột lọc, bánh dẻo, xôi, chè thường được chuẩn bị để cúng trong ngày Tết Thường tân
Ý Nghĩa Sâu Sắc Của Tết Thường Tân Trong Văn Hóa Việt
Tết Thường tân được người dân Việt Nam trên khắp mọi miền tổ chức với nhiều ý nghĩa và phong tục đa dạng, phong phú.
Tại một số vùng nông thôn, vào ngày mùng 10/10 âm lịch, các gia đình thường chuẩn bị bánh giầy, chè kho để dâng lên cúng gia tiên, thần linh và Phật. Đây là hành động thể hiện lòng thành kính và biết ơn đối với những người đã khuất và các đấng linh thiêng đã phù hộ cho mùa màng bội thu, cuộc sống ấm no. Nhiều địa phương khác lại tổ chức làm các món ăn từ gạo như bánh bột lọc, bánh dẻo, xôi, chè… Mục đích chính là để tạ ơn đất trời, thần linh, ông bà đã ban cho mưa thuận gió hòa, giúp mùa màng bội thu. Sau nghi lễ cúng bái, những món bánh trái này thường được chia sẻ, biếu tặng cho hàng xóm và người thân cùng thưởng thức, thắt chặt thêm tình làng nghĩa xóm.
Đặc biệt, đối với người dân các vùng Việt Bắc và Tây Nguyên, ngày 10/10 âm lịch còn mang ý nghĩa sâu sắc hơn nữa. Đây là Lễ mừng lúa mới, một nghi thức quan trọng được tổ chức hằng năm nhằm tôn vinh hạt thóc quý giá mà “Giàng” (trời) đã ban tặng cho dân làng. Vào ngày này, dân làng sẽ cùng nhau cúng tế trời đất, các vị thần sông, suối, núi, rừng và “Giàng” với mong muốn cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt. Trong các lễ hội này, mỗi gia đình thường rất vinh dự khi có đông khách tới tham gia, bởi số lượng khách được xem là thước đo cho sự “mát mặt” và uy tín với hàng xóm láng giềng. Sau khi hoàn tất các nghi lễ cúng thần, hồn lúa và tổ tiên, mọi người sẽ cùng nhau tập trung, đánh chiêng, trống, ca hát và nhảy múa, tạo nên không khí lễ hội tưng bừng, gắn kết cộng đồng.
Tết Thường tân, dù được gọi với những cái tên khác nhau và có những phong tục riêng biệt ở mỗi vùng miền, nhưng tựu chung đều thể hiện tinh thần tri ân, biết ơn sâu sắc đối với thiên nhiên, tổ tiên và những giá trị truyền thống ngàn đời. Việc gìn giữ và phát huy những phong tục này góp phần làm phong phú thêm bản sắc văn hóa Việt Nam.